#Escola
SAIDA MAKA CPU (UNIDADE PROSESAMENTU SENTRÁL)
HO NIA FUNSAUN SIRA?
Saida maka CPU
CPU, ka
unidade prosesamentu sentrál, hanesan komponente hardware ida ne'ebé maka sai
hanesan unidade komputasaun sentrál iha servidór ida. Server sira no
dispozitivu intelijente seluk konverte dadus ba sinál dijitál sira no hala'o
operasaun matemátika sira.
CPU maka
komponente prinsipál ne'ebé prosesa sinál sira no halo komputasaun sai posivel.
CPU atua hanesan kakutak ba dispozitivu komputasaun ruma. CPU foti instrusaun
sira hosi memória, hala'o knaar sira ne'ebé nesesáriu, no haruka fali saída
deit ba memória atu le dados sira. CPU maneja tipu tarefa komputasaun hotu-hotu
ne'ebé nesesáriu ba sistema operasaun no aplikasaun sira atu hala'o opersaun
Oinsá maka
teknolojia CPU nian progresa tuir tempu nebe sempre iha mudansa?
Komputadór
sira uluk liu uza tubu vákuu sira ba prosesamentu hotu. Mákina sira, hanesan
ENIAC no UNIVAC, boot, no konsume enerjia barak no hamosu manas ne'ebé
signifikativu. Invensaun transistor nian iha tinan 1940 nia rohan revolusiona
teknolojia CPU nian.
Transistor
sira troka tubu vákuu sira, halo komputadór sira sai ki'ik liu, konfiável liu,
no efisiente liu iha enerjia. Iha tinan 1960 nia klaran, sirkuitu integradu
(IC) sira dezenvolve ona, ne'ebé kombina transistor oioin no komponente sira
seluk iha chip komputadór ida de'it. CPU sira sai ki'ik liu no lalais liu, hodi
hamosu mikroprosesor sira.
MIKROPROSESÓR
Mikroprosesór
sira kombina CPU tomak iha chip IC ida de'it, ne'ebé halo komputadór sira sai
asesivel liu no lori ba dezenvolvimentu komputadór pesoál sira. Iha inisiu, CPU
bele maneja dadus 16 to'o 32 iha tempu ida. Iha inísiu tinan 2000, CPU 64-bit
mosu, ne'ebé permite enderesu memória ne'ebé boot liu no suporta prosesamentu
dadus ne'ebé luan liu.
Nu'udar
densidade transistor aumenta, sai dezafiante liután atu hadi'a dezempeñu CPU
single-core. Envezde, fabrikante CPU sira hahú uza arkitetura prosesadór
multi-núkleu sira hodi integra núkleu oioin iha chip ida de'it.
PROSESOR SIRA OHIN LORON NIAN
Ho mosu
dispozitivu móvel sira, efisiénsia enerjia sai importante liután. Fabrikante
CPU sira agora dezenvolve hela CPU sira ho enerjia ki'ik no efisiente iha
enerjia ba dispozitivu portavel modernu sira, hanesan smartphone no tablet
sira.
Nu'udar
intelijénsia artifisiál (IA) no tarefa sira ne'ebé intensivu ho gráfiku sai
komún liután, CPU espesializadu sira, hanesan unidade prosesamentu gráfiku
(GPU) no aselerasaun IA nian agora uza daudaun atu maneja karga serbisu nian.
Komponente sira CPU nian
CPU
hanesan sentru ba operasaun hotu-hotu iha komputador, organiza no kontrola
komponente sira seluk hotu.
CPU
kompostu husi komponente prinsipál oioin ne'ebé funsiona hamutuk hodi hala'o
instrusaun sira no jere dadus. Komponente sira-ne'e tau iha CPU nia laran
ne'ebé proteje no organiza parte hotu-hotu iha laran. Tuir mai ne'e maka
esplikasaun ida kona-ba komponente prinsipál ida-idak:
·
Casing CPU
·
Motherboard
·
Processor (CPU)
·
Kipas Processor
·
RAM (Random Access Memory)
·
Hard Disk Drive (HDD)
·
CD/DVD ROM
·
VGA Card (Graphics Processing Unit)
·
Sound Card
·
Power Supply
Kaisa CPU / kesing
CPU casing
hanesan kaixa ou fatin ne’ebe rai komponente prinsipal komputador nian hotu.
Aleinde proteje komponente sira hosi rai-rahun, manas, no estragu fíziku,
invólucro mós ajuda regula fluxu ar nian hodi halo malirin hardware iha laran.
Kazu sira-ne'e normalmente halo hosi metál ka plástiku no iha fatin oioin no
kuak sira hodi monta hardware, porta sira, no fiu sira.
Placa-inan
sira
Motherboard
maka komponente prinsipál husi sirkuitu iha komputadór ne'ebé funsiona hanesan
konektor ba komponente hotu-hotu. Komponente ida-ne'e maka fatin ne'ebé instala
CPU, RAM, kartaun gráfika no komponente sira seluk. Motherboard iha slot no
konektór oioin ne'ebé permite komunikasaun entre parte hotu-hotu komputadór
nian. Motherboard mós fornese enerjia elétrika ba komponente sira ne'ebé liga
ba nia.
Prosesor (CPU)
Processor
ka CPU (Central Processing Unit) hanesan kakutak husi komputador ne’ebe halo
kalkulasaun hotu no ezekuta instrusaun. Prosesór instala iha soket CPU iha
motherboard no funsaun atu hala'o programa sira no jere operasaun sistema nian.
CPU hala'o knaar sira hanesan prosesa dadus, hala'o kálkulu matemátiku sira, no
jere memória
Ventilador Prosesor
Fan
processor ka CPU cooler hanesan aparellu ida ne’ebe nia funsaun atu halo
malirin processor atu nune’e labele manas liu durante uza. Ventilador ida-ne'e
tau diretamente iha prosesadór nia leten, no funsiona hodi absorve manas ne'ebé
maka CPU hamosu no kanaliza sai hosi kaixa liuhosi sistema ventilasaun. Sistema
balu mós uza heatsink ne'ebé liga ba ventiladór sira hodi hasa'e efisiénsia
arrefesimentu nian.
RAM (Random Access Memory)
RAM
hanesan tipu memória ida ne’ebé nia funsaun atu rai temporariamente dadus
ne’ebé mak hetan asesu ka prosesu husi CPU. RAM permite komputadór ida atu
hala'o lalais liu liuhosi fornese espasu armazenamentu temporáriu ba dadus
ne'ebé maka uza hela hosi sistema operasaun no aplikasaun sira. Kapasidade RAM
ne'ebé boot liu, dadus barak liu bele rai no asesu lalais, nune'e aumenta
dezempeñu komputadór nian.
Hard Disk Drive (HDD)
HDD
hanesan komponente ida ne’ebe nia funsaun atu rai dadus hotu ne’ebe uza
permanentemente. Komponente ida-ne'e funsiona liuhosi uza disk magnétiku ne'ebé
rota hodi lee no hakerek dadus. Ida-ne'e maka área armazenamentu primáriu ba
sistema operasaun, aplikasaun sira, no arkivu sira utilizadór nian. Maski barak
maka agora daudaun troka ho SSD (Solid State Drives) ne'ebé lalais liu, HDD
sira uza nafatin tanba sira nia kapasidade armazenamentu ne'ebé boot liu ho
folin ne'ebé baratu liu.
CD/DVD ROM
CD/DVD ROM
hanesan aparellu ida ne'ebé uza hodi lee disko óptiku sira hanesan CD no DVD.
Maski agora ladún uza, liuliu ho mosu dispozitivu armazenamentu modernu liu
hanesan USB no armazenamentu iha nube, CD/DVD ROM sira nafatin útil atu instala
software tuan ka atu reproduz mídia ótika.
VGA (Unidade Prosesamentu Gráfiku)
VGA ka GPU
(Unidade Prosesamentu Gráfiku) maka dispozitivu ida ne'ebé responsavel ba
prosesamentu no produsaun saída vizuál ba monitor. Kartaun gráfiku ida-ne'e importante
tebes ba aplikasaun sira ne'ebé uza gráfiku barak hanesan jogu, dezeñu gráfiku,
no edita vídeo. CPU balu iha GPU integradu, maibé kartaun gráfiku diskreta
jeralmente oferese dezempeñu ne'ebé di'ak liu.
Sound card
Sound card
hanesan komponente ida ne'ebé prosesa no produz lian husi komputadór ba
dispozitivu audio sira hanesan altofalante ka fone tilun. Agora daudaun,
maioria motherboard sira iha ona kartaun son integradu ne'ebé sufisiente ba
nesesidade báziku sira. Maibé, ba sira ne'ebé presiza kualidade áudiu ne'ebé
aas liu, bele nafatin instala kartaun lian adisionál ida.
Power supply
Unidade
Fornesimentu Enerjia ka bai-bain abreviadu hanesan PSU hanesan komponente ida
ne’ebé hala’o papél hodi fornese enerjia elétrika ba komponente hotu-hotu iha
komputadór. PSU ida konverte eletrisidade husi fonte enerjia uma nian ba
voltajen ida ne'ebé apropriadu atu uza husi komponente komputadór nian hanesan
motherboard, hard disk, no kartaun gráfika. Fornesimentu enerjia mós ekipadu ho
kabel oioin no konektór sira ne'ebé maka uza hodi liga enerjia ba komponente
ida-idak.